molens

 

Molenstanden kl

Aan dit artikel werkten mee:  

 

 

Op 22 januari 1856 krijgen G. Buursink en D. Berendsen een hinderwetvergunning om aan de Zevenweg tegenover elkaar elk een molen te bouwen. Deze molens zijn er echter niet gekomen. Wel is er een molen gebouwd op perceel N1302. Mogelijk hebben Buursink en Berendsen de afspraak gemaakt dat er maar een molen gebouwd zou worden. En dat is de molen van Buursink geweest op de huidige locatie aan de Doetinchemseweg 62.

Het is een achtkantige beltmolen geworden met inrit. De molen was van het type bovenkruier, gedekt met houten spanen. De houten spanen hebben een dikte van circa 1 cm, zijn circa 10 cm breed en 20 of 35 cm lang. Ze zijn door molenmaker H.H. Kreeftenberg uit Varsseveld van onderuit aangebracht en hebben elke 10 cm hoger een volgende laag, zodat er een 3 cm dikke eiken laag ontstaat, die de tand des tijds kon doorstaan. De molen stond op een markante plek bij de ingang van Zelhem aan de Doetinchemseweg, ter hoogte van de Brinkweg op ongeveer 500 meter ten zuidzuidwesten van de Lambertikerk. 

De molen stond ook bekend als de molen in de Stikken. Molenaar Scholten, die de vader was van de stichter van de molen in de Wittebrink, heeft op deze molen gemalen. Later zijn Gerardus Buursink (1805-1891) die deurwaarder en koopman was en daarna ook zijn zoon Gerrit (1841-1895), schilder en koopman, eigenaar geweest van de molen. Gerrits zoon Gerhardus (1872-1946) krijgt op deze korenmolen zijn opleiding. Hij trouwde in 1904 met de molenaarsdochter Hendrika van Dam van de Markelose windkorenmolen De Hoop. Ook in Markelo kreeg men dus een Buursinks molen.

Een andere zoon was Herman Teunis (1879-1956), die van beroep broodbakker was in de Smidsstraat (nu nummer 13). De familie Buursink woonde zelf op Smidsstraat A14/A89, het latere huisnummer 22-24. Een huisvriend van de familie Buursink was W.L. Bouwmeester, die ook een schilderij maakte van de Buursinkmolen. Na het overlijden van Gerrit Buursink in 1895 wordt G.J.J. Gussinklo eigenaar van de molen.

Op 18 juni 1903 is er aan hem een hinderwetvergunning afgegeven voor het oprichten van een petroleummotor in zijn molen. Op 3 maart 1909 ontvangt Berend Hendrik Kleinhesselink een hinderwetvergunning aansluitend op de vergunning die is verleend aan Gussinklo. De molen is in 1921 afgebroken. Diverse onderdelen zijn verwerkt in de “Benninks molen” in IJzevoorde bij Doetinchem. De laatste molenaar aldaar was Helmink. Op 18-6-1903 krijgt Gerrit Jan Johan toestemming voor het plaatsen van een petroleummotor in windkorenmolen Dorp A101a, kadastraal N1302.

 

zelhem voetbal4

Waarschijnlijk een team van het oude Zelhem, deze foto zal omstreeks 1912 gemaakt zijn.

Foto van fam. H.W. Wesselink

 

omschrijving_historie

Op deze plek heeft de molen gestaan

Foto uit collectie van Willem Hartemink

 

omschrijving_historie

De romp van de Buursinkmolen maakt nu deel uit van de IJzevoordse molen.

Foto uit collectie Eef Oosterink

 

Wiekenweg 5  Coopsmolen
   Aan dit artikel van de stichting Oud Zelhem werkten mee:
G.J. Weenk:  bevolkingsregister

Elly en Harry Somsen:

 kadaster en huisnummers-website opmaak
Bedrijfswebsite:  coopsmolen.nl

Over de molen:  
Oudste vermelding: 1818: bouw van de molen door Derk Coops
Oude straatnaam:  
Huidige adres: Wiekenweg 5
  De molenaar Derk Coops heeft zijn huis op Wiekenweg 9
Staat in: Winkelshoek
Verbouwing(en):  
Kadaster 1822:  
Eigenaar: Derk Coops
Woonplaats: Zelhem
Kadasternummer(s): H 76 Molen  

 

Molenaars en huisnummers vanaf 1889: 
1829: -   Korenmolen vanaf 1818 
1840-1847:   Korenmolen geen bewoning
1848-1850:   Korenmolen geen bewoning
1851-1860:   Korenmolen geen bewoning
1861-1870:   Korenmolen geen bewoning
1871-1880:   Korenmolen geen bewoning
1881-1900:   Korenmolen. Oprichting en bouw van een stoomkorenmolen in 1882 in de naastgelegen gebouwde schuren
1901-1924: A252 Korenmolen
1925-1939: A159 Korenmolen. Tot 1938 is ook nog op windkracht gemalen, in 1939 is de molen vastgelopen en zijn de wieken en kap verwijderd
1940-1964: A159 Korenmolenromp
1965-0000: Wiekenweg 5 Korenmolenromp
1986: Wiekenweg 5 Korenmolenromp. Oprichting; Stichting tot behoud van de Coops molen
2005: Wiekenweg 5 Korenmolenromp. Oprichting; Stichting tot instandhouding van de  molen van Coops
2007: Wiekenweg 5 Korenmolenromp. Verplaatsings plan gaat niet door,
de molenromp is nu een Rijksmonument
2015: Wiekenweg 5

De erven Coops verkopen de molen met woning Wiekenweg 3 aan Hélène Pellegrini

2017: Wiekenweg 5 Oprichting Stichting Coops molen
2018-2020: Wiekenweg 5 Restauratie van de molen. 
Na 81 jaar kan de molen weer draaien.
 

 

internetsite Coops molen, www.coopsmolen.nl
Boerderij en veldnamen in Zelhem. Blz. 92 kaart 16/4 en Blz. 93 kaart 17/1

 

omschrijving_historie

Kadasterkaart uit 1822

 


Bron: 

Internet

Artikel door: 

H. Jonas
 

Naam: 

Derk Coops

Roepnaam/bijnaam: 

 

Geboorteplaats: 

Zelhem

Datum: 

12-10-1822

Overleden te: 

Zelhem

Datum: 

22-02-1911

Vader: 

Derk Coops

Moeder: 

Willemina Johanna Coops
 

Gehuwd met: 

Gertjen Massink

Geboortedatum: 

Zelhem 15-09-1837

Overleden: 

Zelhem 30-08-1910

Trouwdatum: 

03-09-1863

Plaats: 

Zelhem
 

Kinderen: 

Derk Willem Johan
Theodora Harmina
Bernardus, molen Halle
Wilhelmina Johanna

Geboren: 

05-08-1864
20-04-1866
07-07-1870
15-06-1873

Overleden: 

06-06-1950
14-12-1951
18-11-1937
14-07-1949
 

Heeft gewoond aan: 

Wiekenweg 9

Datum: 

 

Beroep: 

molenaar
 

omschrijving_historie

omschrijving_historie

Derk Coops

Gertjen Massink

Foto van fam. Knaake

Foto van fam. Knaake

 

mies coops

Wilhelmina Johanna (Mies) Knaake-Coops

Foto van mevr. J. Knaake

 


Meer informatie over de fam. Coops:
Bij namenlijst Coops - Hesselink een uitgebreid overzicht van deze families die in Zelhem gewoond hebben.
Coops molen Halle

Standerd korenmolen Hummeloseweg


 

omschrijving_historie

Foto uit collectie Eef Oosterink

omschrijving_historie

Opmane omstreeks 1935.
vlnr: Albert Heerink, Bennie Dimmendal en Marinus Groot Wassink

Foto uit collectie Harry Somsen

omschrijving_historie

Foto uit collectie Willem Hartemink

De ronde stenen korenmolen van Derk Coops (1768-1859) is gebouwd in 1818 door Derk Coops en zijn vrouw W.J. Coops-Coops op de Zelhemsche Enk na een meningsverschil met de familie Hesselink van de Standaardmolen aan de Hummeloseweg.

Deze eerste, geheel uit steen opgebouwde molenromp mag men inmiddels als de een na oudste molen van Zelhem rekenen. Hij staat aan de zuidwestkant van de bebouwde kom van Zelhem in de Winkelshoek, op 1,3 kilometer van de Lambertikerk. De muren zijn zo’n 80 centimeter dik, de molen werd als een echte werkmolen gebouwd. De molen kreeg een merkwaardig model. Het onderste deel van de molen werd vrijwel cilindrisch opgemetseld. Het bovenste deel echter werd conisch gemetseld, soms getailleerd, soms recht.
Het is een molen van het type grondzeiler, hetgeen betekent dat de molen vanaf de begane grond te bedienen is. Deze bediening vanaf de grond was een uitkomst voor de molenaar. Het stelde hem in staat zowel de wieken als het maalproces in de gaten te houden en waar nodig bij te stellen. Bij opkomende wind werd het zeil verminderd (zwichten), bij afvallende wind moest zeil worden voorgelegd (inspannen). Alleen het inspelen op de wind was al een kunst, laat staan dat er tegelijkertijd ook nog meel moest worden gemalen. De meeste molenaars waren en zijn dus altijd harde werkers geweest die veel tegelijkertijd moesten kunnen overzien, want bij onachtzaamheid lag een ramp altijd in het verschiet. Met de introductie van de grondzeiler nam het gebruiksgemak voor de molenaar enorm toe.

Een probleem voor de molenaar vormden wel de windstille periodes. Hij moest ervoor zorgen dat er altijd meel in voorraad was. De molen was uitgerust met drie koppels maalstenen, dus er was geen capaciteitsprobleem. Maar een periode van windstilte kon ervoor zorgen dat alles stil kwam te liggen. En dat was onwenselijk. Daarom werd de molen in 1882 uitgerust met een stoommachine. De heer Coops weet nog te vertellen dat omstreeks 1939 de molen vast liep, omdat er enkele zakken nat graan werden vermalen. Sindsdien is er niet meer op windkracht gemalen. Omstreeks 1939 werd de molen van zijn wieken ontdaan en enkele jaren later verdween ook de kap. De maalderij bleef echter in bedrijf en draaide tot 1976 door in de schuur. De uit vier bouwlagen bestaande romp is nog steeds voorzien van een puntkap. De kruivloer en de kuip zijn nog altijd aanwezig.

Derk Coops (1822-1911) werd opgevolgd door zijn zoon. Daarna neemt diens zoon, Derk Willem Johan Coops (1864-1950), het over. Als laatste molenaar van De Nieuwe Molen staat te boek diens zoon, Derk Jan Coops (1907-1980).

In 1980 is de eigendom door vererving overgegaan op Gertjen Coops en Joos Joosse. Vanaf het begin had het reeds bejaarde echtpaar plannen om de molen grondig te laten restaureren tot een maalvaardig monument. De geraamde kosten van een half miljoen gulden waren voor dit echtpaar echter niet op te brengen. Er werd een stichting in het leven geroepen die eigenaar werd van de molen. De romp staat er nog steeds, maar het is een triest gezicht. En dan te bedenken dat dit eens een trotse korenmolen is geweest die Zelhem een bijzonder fraai aanzicht heeft gegeven.

2005: Wiekenweg Oprichting van de Stichting tot instandhouding van de molen van Coops.

2007: Wiekenweg De Coops molen heeft de status van monument en acties gaan opnieuw lopen voor de restauratie, echter na verplaatsing van de molen c.a. 70 meter verderop omdat de huidige plaats dicht bij de schuren, bomen en de woning gevaarlijk zou zijn, de wieken komen dicht bij de grond en, het is niet aantrekkelijk voor de huidige eigenaar van het pand, er zouden veel mensen op het erf kunnen komen.

2015: De erven Coops verkopen de molen met woning Wiekenweg 3 aan Hélène Pellegrini 
2017: Oprichting Stichting Coops Molen
2018: Start restauratie
2020: Mei, de restauratie is afgerond en de molen kan draaien met de Nationale molendag.
De molenaar is Arno Duitshof gaat weer het meel malen.
Lees voor veel meer informatie, de website; coopsmolen.nl en wordt vriend van de Coopsmolen

omschrijving_historie

Foto uit collectie Eef Oosterink

omschrijving_historie

Tekening © door Henk Ooyman

omschrijving_historie

Opname uit 1978

Foto uit collectie Eef Oosterink

omschrijving_historie

Opname uit 1978

Foto uit collectie Eef Oosterink

omschrijving_historie

Opname uit 1978

Foto uit collectie Eef Oosterink

omschrijving_historie

Opname uit 1987

Foto uit collectie Harry Somsen

omschrijving_historie

Opname uit 1987

Foto uit collectie Harry Somsen

omschrijving_historie

Foto van internetsite Coops molen, gefotografeerd door Frits Schultheiss

omschrijving_historie

Foto internetsite Coops molen, gefotografeerd door Frits Schultheiss

omschrijving_historie

Foto uit 2007 door Rene Arentsen

omschrijving_historie

Foto uit 2007 door Han Berendsen

omschrijving_historie

Nota uit 1935

Uit collectie Eef Oosterink

Molen van Coops 1

De Coopsmolen tijdens de restauratie in augustus 2019.
20200306 coopsmolen032 6 maart 2020 Plaatsing kap op de gerestaureerde molen. Foto Gerrie Evers Ideaal

20200414 coopsmolen022
15 april 2020 Het plaatsen van de wieken aan de molen. Foto Gerrie Evers -Ideaal

coops molen 2020 liesbeth Spaansen
Na de binnenroede wordt de buitenroede geplaatst en krijgt de Coops Molen meer vorm.
Foto: Achterhoekfoto.nl/Liesbeth Spaansen (Liesbeth Spaansen)

Coops Molen is met wieken weer een echte molen

Artikel uit het Contact Bronckhorst op ma 20 apr 2020

Roeden steken en bevestigen hekwerk

Door Liesbeth Spaansen

ZELHEM – De Coops Molen aan de Wiekenweg in Zelhem, gebouwd in 1818, beleefde wederom een belangrijk moment. Op dinsdagochtend 14 april werden de roeden gestoken, die het wiekenkruis vormen van een traditionele windmolen, zoals de Coops Molen is. Direct daarna werd gestart met het bevestigen van het hekwerk.

De stalen roeden werden dit jaar door fabrikant Vaags Molenwerken gefabriceerd en hebben volgnummers 459 en 460. De hijskraan van Kuiphuis Kraanverhuur hees eerst de binnenroede door de askop. Deze werd vervolgens een kwartslag gedraaid om de buitenroede te kunnen plaatsen. Met roewiggen en keerklossen werden beide roeden vastgezet.
"Ik vind het steken van de roeden eigenlijk bijzonderder dan het plaatsen van de kap. Het is nu een molen hé, echt bijzonder", lacht eigenaresse Hélène Pellegrini tevreden. Arno Duitshof was blij dat hij erbij was. "Het is toch een emotioneel moment", zegt hij. "En ook historisch."
Voorzitter van Stichting Coops Molen, Hans Meijer genoot deze ochtend van wederom een mijlpaal in de restauratie van de Coops Molen. "Het gebeurt niet elke dag, zo'n project", moet hij bekennen.
Met het plaatsen van het wiekenkruis kreeg de molen al meer vorm. Dit steken van de roeden nam uiteindelijk zo'n uur en een kwartier tijd in beslag. Wetend dat vanwege corona maar weinig mensen dit moment konden bijwonen, bedacht Arno Duitshof de livestream via facebook. "Vele geïnteresseerden keken mee via de computer."

Als alle planningen worden gehaald zal de Coops Molen draaien in het weekend van 9 en 10 mei, de Nationale Molendagen. "Die datum halen we alsnog, al zijn deze dagen afgelast door de coronacrisis", laat Arno Duitshof weten. "maar ik ben zo blij dat de mensen van Vaags al die tijd hebben kunnen doorwerken. Soms alleen, soms met twee man."
De restauratiewerkzaamheden aan de Coops Molen wordt met belangstelling gevolgd. Regelmatig komen buurtbewoners even aan het hek staan kijken. "Het is een aanwinst voor Zelhem en Bronckhorst", zegt een van hen beslist en zeker van plan te komen kijken als alles klaar is.
"De officiële opening hopen we nu te houden op de verjaardag van Hélène", laat Arno weten. "Dat is op 10 oktober, 10-10-2020. En laat nu 10 ook mijn geluksgetal zijn. We hebben in alles geluk gehad. Alle plannen voor de restauratie van de molen en daarna de subsidieaanvragen zijn op tijd in gang gezet. Het bestek was er, dat hebben we opgepoetst en we konden terugvallen op het bureau van Reeuwijk Bouwmeester die de restauratieplannen heeft opgesteld, de mogelijke subsidies en vergunningen aangevraagd en de bouwbegeleiding op zich genomen."

Het ophekken van de wieken vond in de weken voor het steken van de roeden plaats. Niet bij Vaags in de werkplaats, maar op het grasveld naast de molen. Na het steken van de roeden kon direct worden begonnen met het bevestigen van het hekwerk. Eerst werd aan elke roede een eerste heklat gestoken. Daarna kon aan de beide uiteinden van de roeden verder worden opgestoken, waarbij de al gestoken heklatten als trap werden gebruikt. Dit werk nam de resterende dagen van de week in beslag.

Wiekenweg
Om vanuit het dorp en de omgeving van Zelhem het snelst bij een van de zeven molens te komen, liepen er een aantal zandwegen rechtstreeks naar toe waarover de boer met paard en wagen het graan bracht en het als meel weer ophaalde.
In de gemeentelijke wegenleggers, documenten waarin vermeld staat wie verantwoordelijk is voor het onderhoud van een openbare weg, werd duidelijk dat de naam Molenweg al in gebruik was: een daarvan was de Papenborgschen of Oosterwijkschen Molenweg, die vanuit de Oosterwijk, bij boerderij 'de Papenborg' aan de Vrogteweg begon en naar de molen van onder andere Molenkamp en te Pas liep, om bij bakker Leerink aan de Hummeloseweg tegenover de molen uit te komen. Deze straatnamen hebben maar even gefunctioneerd en zijn later weer verdwenen.
De Wiekenweg begon bij de splitsing van de Grintweg naar Hummelo (Hummeloseweg) die voorbij de Smidsstraat rechts afboog naar Hummelo. Naar links was de Wiekenweg tussen het latere Schepersbosje en het molenhuis aan de rechterkant van de weg op nummer 10. Nu is dit het begin van de Piersonstraat.
De familie Coops was al meer dan honderd jaren pachter op de standerdmolen op de Hummeloseweg 10. Derk Coops maalde vanaf 1804 zelf op de standerd korenmolen, maar kreeg onenigheid over de pacht en of onderhoud van deze oude molen. Hij besloot in 1818 om aan de Wiekenweg verder buiten het dorp met mogelijk meer wind een nieuwe stenen molen te laten bouwen: de Nieuwe Molen van Zelhem.

Derk Coops bouwde naast de Nieuwe Molen, tegenwoordig Wiekenweg 5 genummerd, een molenaarshuis. De maalderij naast de molen heeft nog een zinken plaatje met het nummer A 252. Het huis op nummer A9 en is nu Wiekenweg 9. Wanneer deze de naam 'De Wieken' heeft gekregen, is niet bekend. Op oude foto's van dit huis staat geen naam. Circa 1900 werd op het terrein nog een woning gezet en genummerd: A 253 staat met krijt geschreven op het tegenwoordige molenaarshuis aan de Wiekenweg 3. Voor de molenaarsknecht liet hij circa 1915 een huis bouwen wat nummer A131a kreeg, nu Wiekenweg 7.
De Wiekenweg is dus oorspronkelijk de zandweg die haaks op de Heijinkweg uitkomt en daar is aan genummerd. De verharde Heijinkweg was de aanvoerweg naar de molen. Alleen het stukje weg waar deze bebouwing buiten het dorp nu staat, heeft nog de naam Wiekenweg. Over andere delen van de weg is een woonwijk gebouwd.

www.coopsmolen.nl

Meer foto's staan op Achterhoekfoto.nl en facebook.com/CoopsMolen

 image002 2020 Liesbeth Spaansen2020 Foto: Liesbeth Spaansen.

De Coops molen heeft de Moumentenprijs van de Gemeente Bronckhorst gewonnen in 2020 

Molen van Coops, Dorpsstraat 102
Bron: Artikel door:P. van Velde


 

omschrijving_historie

Foto van mevr Kalkwijk-Coops

 

molenH

Foto uit collectie Eef Oosterink

 

De Molenweg in Halle herinnert nu nog steeds aan de stenen beltmolen, met in de kunstmatig opgeworpen heuvel de inrit van de molen. Deze molen werd in 1848 gebouwd door J.C. Horsting, de rentmeester van kasteel De Slangenburg. Hij was de vader van de bouwer van de Wittebrinksemolen. In 1866 werd de molenaar van de watermolen in Lochem, de heer G.H. Coops, eigenaar van de Halse molen. Het geslacht Coops komt van oorsprong uit Doetinchem en leverde in de zestiende eeuw al molenaars in Zelhem. In oude aktes lezen wij dan ook al: Coops, die muller van Selm, is met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid de oudste voorvader van het molenaarsgeslacht. In rekeningen van de stad Doetinchem aan het eind van de zeventiende eeuw worden Hendrik, Derck en Jan Coops genoemd als pachters van het stadsgemaal van Doetinchem. Dit gemaal bestond in die tijd uit zowel een wind- als een waterradmolen.

De Halse beltmolen is tot 1925 als windmolen in gebruik geweest. Regelmatig moest molenaarsknecht Johan Veenink naar het station in Zelhem om met zijn paard en hoge wagen maïs, et cetera op te halen. Inmiddels was de molenbelt afgegraven en was er rondom de molen al een nieuw bedrijfsgebouw gebouwd waar de molen binnenin stond. Later is er nog diverse keren uitgebreid en zijn er silo’s bijgebouwd. De komst van de petroleummotoren maakte dat men niet meer afhankelijk was van de wind. In de tweede wereldoorlog is de molen door bommen dermate getroffen, dat hij als korenmolen niet meer bruikbaar was om zijn werk te verrichten.
In 1955 zijn de laatste restanten van de wieken en ook het kruigedeelte om de kap te kunnen draaien er afgehaald. Daardoor degradeerde de molen tot een peperbus. In de jaren negentig van de vorige eeuw is de romp geheel gesloopt en er is nu niets meer terug te vinden van de korenmolen, die eens de trots van Halle was. Er staat nu een moderne maalderij aan de Molenweg.

Op 2-3-1900 Krijgt Bernardus Coops toestemming voor het plaatsen van een petroleummotor in windkorenmolen Halle G25, kadastraal D535.

 

Meer informatie over de fam. Coops:
Molen Coops
 
Standerd korenmolen Hummeloseweg

 

H7

De molen omstreeks 1915 

Foto uit collectie Willem Hartemink

 

H1

De molen en het muldershuis omstreeks 1904, rechts het toenmalige evangelisatielokaal
Lopend op de straat Abrahams en Arend Wisselink van de Landeweer.

Foto uit collectie Eef Oosterink

 

H2

Foto uit collectie Willem Hartemink

 

H10

Foto uit collectie Eef Oosterink

 

H9

Foto uit collectie Eef Oosterink

 

H4

Foto uit collectie Eef Oosterink

 

H3

Deze ansichtkaart is verstuurd in 1948

Foto uit collectie Willem Hartemink

 

H5

Foto van het internet

 

dorpsstraat11

Gezicht op Halle in 1968 

Foto uit collectie Willem Hartemink

 

H13

Foto uit collectie Freddie Wolsink

 

H6

Foto uit collectie van mevr. M. Vriezen

 

H12

Deze foto is gemaakt in 2006

Foto uit collectie Bennie Eenink

 

H11

Uit De Graafschapper van 31 aug. 1948